Трасянка

Материал из Pampedia
Перейти к: навигация, поиск
беларускаярусский
ЎНІМАНІЕ! Эта стацья перэнасышчэна суб'екціўным мненіем. І да, эта далжна быць плашка, но мне лень.
Акцябр.jpg

Трасянка — рэзультат смешэнія беларускай (часта дзіалектнай) мовы і русскага языка, язык памяркоўных граждан Квітнеючай, рабочых, крэсцьян, старых бабак, малых дзецей, мелкіх і крупных чыноўнікаў і дажэ Самізнаецекаво, язык Парціі Памяркоўных Цэнтрыстаў[1], апафеоз беларускасці і памяркоўнасці, лучшы язык ў мірэ.

Праісхаждзеніе слова

Вабшчэ, трасянкай перваначальна называлі смешанае (ператрасенае) сена з саломай. Эта дзелалась не проста так, а штобы была чэм накарміць звер'ё, для каторава весной ужэ не была нармальнава сена, і не астацца без страцегічэскава прадукта — шкваркі. Падобна сену і саломе смешаліся мова і рускі язык, і этат распрастранённы лінгвісцічэскі фенамен тожэ метафарычна сталі назваць трасянкай.

Історыя

Ва ўрэмена цара-бацюшкі

Многіе шчытают, што трасянка есць пашла са светлых ўрэмён СССРа, но эта ні халеры не так. Історыя трасянкі начынаецца з таво мамента, кагда бацюшка Нікалай Первы на прысаедзінённых после трох раздзелаў Матушкай Екацерынай землях тагдашняй Беларусі начынае правадзіць велікадзержаўную паліціку пад красівым лозунгам "Что не доделал русский штык — доделает русский чиновник, русская школа и русский поп"[2] . Такім образам, медленна, но верна рускі язык стаў пранікаць ў жызнь гаражан, мелкіх памешчыкаў і другіх гаспод срэдней рукі (багатыя жлабы як гаварылі на польскам, так і прадалжалі, а крэсцьяне як і сто лет назад калупалісь ў земле, гаварылі на мове і не абрашчалі ўніманія на замарочкі паноў). После Вастанія Каліноўскава весь этат замес з русіфікацыей ешчо большэ усіліўся і наканецта нашоў атражэніе ў 1866 гаду, гдзе мы ўстрэчаем нашу дарагую трасяначку ў п'есе Дуніна-Марцінкевіча "Пінская шляхта":

...па указу всеміласцівейшай гасударыні Елісаветы Петровны 49-га апреля 1893-га года і всеміласцівейшай Екацярыны Вялікай от 23-го сенцябра 1903-га года, а равномерно в смысле Статута літоўскаго раздзела 8-га, параграфа 193-га, коім назначается в пользу суда от цяжушчыхся грывны.[3]

Па прыколу трасянку іспользавалі дажэ леваруцыонны Янка Купала са сваім "между протчым, мамаша!, "Наша Ніва" — газета з "рысункамі" (толька на полнам сер'ёзе) і многіе другіе.
Газета была (і есць) нацыанальна-змагарская, но её трасянка очэнь мілая

После Леваруцыі

Настаяшчы прарыў ў развіціі трасянкі случыўся после Леваруцыі, ў 20-30 годы, кагда з Расіюшкі ў Беларусь папрыежджалі інжэнеры і началі агіціраваць строіць камунізм. Тагда Сяло масава ламанулась ў горад на завод [4] і стала па быраму перэхадзіць на великий и могучий, патамушта за сьвядомую белмову расстрэлівалі [5] (што і случылася з цемі, хто абсіраў русіфікацыю і трасянку — з Вацлавам Ластоўскім, напрымер), нічэво лічнава. І ешчо страіцель камунізма не можэт гаварыць на калхознай мове, он жэ не дзярэўня какаята. Такжэ стоіт напомніць, што да Вайны беларусы (за ісключэніем новых гарадскіх) жылі ў сяле і па традзіцыі мнагавекавой даўнасці прадалжалі гаварыць на мове і калупацца ў земле (у гарадах і мясцечках ўсё ешчо прэабладалі жыды).

После вайны

Ва ўрэмя вайны фашысты папалілі ўсех жыдоў, і гарада былі разваленые, безлюдные і очэнь унылые. Тагда началась другая вална ўрбанізацыі, каторая саправаждалась сазданіем усякіх учэбных заведзеній і страіцельствам заводаў. Пры этам начальства пракцічэскі паўсемесна была рускагаварашчым. Панаехаўшые ў гарада калхознікі здзелалі вывад, што великий и могучий — язык горада (а такжэ абразаванія, власці і прочых нішцякоў цывілізацыі). І паэтаму ешчо ўчэрашнее Сяло з комплексам калхозніка пыталась высёрбывцца і дзелаць від, што ані ўсе дафіга гарадскіе. Паэтаму дабравольна і ўпалне акціўна перахадзілі на рускі язык. І дажэ вазврашчаясь у сваі дзярэўні гаварылі па рускі, штобы паказаць, какое ані небыдла і вапшчэ. Хаця на чыста "рюсском" гаварыць усё раўно не палучась — палучалась трасянка (сюрпрыз).

"Родная газета на роднай мове"

Кроме ўсево прочэва, рэпутацыі мовы за ўрэмя вайны заметна падгадзілі непамяркоўные підарасы, іменуемые калабарацыаністамі (прасці госпадзі), каторые паддзержывалі акупацыонную паліціку фашыстаў і гнулі лінію таварышча Адольфа Алоізавіча. С эціх пор белмова і асобенна Пагоня з БЧБ сталі асацыіравацца з махровай нацдэмаўшчынай і анцісавеччынай.

Пры Сталіне расстрэлівалі ўсех і ўся, Хрушчоў прама гаварыў, што "камунізм наступіт тока после ішчэзнавенія нацыанальных языкоў" (толсты намёк). Дажэ этат ваш Машэраў (каторава очэнь любят как змагары, так і застабілы) несматра на ўсё факцічэскі правадзіў акціўную русіфікацыю, а такжэ неплоха ўрбанізіраваў Свядомы (штобы панастроіць мятро). Ў ітоге за ўрэмена Машэрава ў Свядомы панаехала куча калхознікаў, каторые прасяклі, што "сталіца разгаварывает па-рускі" і этат сцерэаціп укрэпіўся. Рускі язык стаў асацыіравацца с горадам і інцілегентнасцью, а мова — з калхозам і не очэнь абразованымі людзьмі.

Перэстройка і акцівізацыя змагарства

Благадара Перастройке сітуацыя нямножэчка ізмянілась. Сьвядомая інцілегенцыя начала саздаваць разные кружкі па інцірэсам (напр. парція БНФ), языком каторых была мова. Началось ачэрэдное "Адраджэньне", каторае, аднака, не імела бальшова масштаба. Пры этам із-за таво, што ў канцэ 1980-х гг. ішчо не была інтэрнэтаў і незалежных СМІ працэс "Адраджэньня" і ўсякіе арганізацыі сьвядомых аставалісь незаметнымі для абсалютнава бальшынства жыцелей Рэспублікі. К таму жэ камунякі, несматра на гласнасць і дзермакрацію, не упускалі вазможнасці выставіць сьвядомых у негаціўным свеце. Паэтаму старый сцерэаціп пра нацдэмаўшчыну ўпалне ўспешна сахраняўся. Асазнаніе таво, што мова -- харашо і крута, а "рускі язык -- язык акупантаў", у шырокіх слаях народца не наступіла і на трасянку ў цэлам не паўліяла.

Трасянка ў незалежнай Квітнеючай

Старшыня ТБМ адабрае

Када наступіла Незалежнасьць™, начаўся працэс беларусізацыі. Людзі паціхоньку началі перахадзіць на мову. І вот тут трасяначка нямножка ізмянілась: еслі раньшэ ана была рэзультатам перахода беларускамоўнава таварышча на рускі язык, то ў начале 1990-х гг. на беларускую мову началі перэхадзіць рускаязычные і ўсё была очэнь прэкрасна. Но ў 1994г к ўласці прышоў Самізнаецехто, прыкрыў непамяркоўных змагароў, абсіраюшчых великий и могучий, і на собсцвеннам прымерэ стаў очэнь красіва гаварыць па рускі і беларускі (аднаўрэменна, праўда, но нічэво), штобы уціхамірыць народзец.

Кстаце, сагласна Закону "Аб мовах" новыя тапонімы далжны прысваівацца на мове і транслітарыравацца на рускі. Такім образам, трасянка ў Квітнеючай стала ешчо аднім афіцыальным языком [6]

Распрастраненіе

Трасянка даўно заняла нішу языка паўседнеўнава абшчэнія і ў горадзе, і ў сяле. Па данным памяркоўнай стацісцінкі, трасянка — радны язык для сарака працэнтаў населенія Квітнеючай, што не можэт не радаваць. Крутые немецкіе(!) іследавацелі з Ольдэнбургскага універсіцета, гдзе іследуют(!!) [7] нашую трасянку, таржэсцвенна заяўляют, што ана занімае первае места (50% срэдзі ўсех, каво паспрашывалі) ў Квітнеючай па іспользаванію ў паўсіднеўнай жызні, аперэжая менее памяркоўные рускі (42%) і мову (18%) [8].

Памяркоўны лінгвісцічэскі строй

Трасянка саўмешчае ў себе чэрты і мовы, і рускава языка, а такжэ імеет рад сваіх асобенных чэрт, заботліва вырабатанных народцэм на працяжэніі развіція онай. Лексіка і грамаціка ў трасянке прэімушчэсцвенна ад велікава і магучэва, а арфаграфія і арфаэпія з белмовы (ўсё дземакрацічна), плюс небальшое ўліяніе жывова дзіалектнава слова і собсцвенна-трасяначные слава і яўленія, каторые не свойсцвенны ні аднаму какомута другому языку ў мірэ.

Атлічыя ад білінгвізма і значэніе ў лінгвісціке

Спецыальна на трасянке разгаварывают немногіе. Неспецыальна — очэнь дафіга, іба для многіх трасянка яўляецца радным і есцественным языком. Кстаці, дажэ самые рюсськіе беларусы могут іспользаваць слава "бурак" (рус. свекла), "шуфлядка" (рус. выдвижной ящик стола), "буська" (рус. лёгкий поцелуйчик) і т.п. На трасянке гаварат такжэ акціўные білінгвы ілі людзі, каторые пытаюцца перэйці на мову. Кстаці, еслі ўсякіе змагары і прочые сьвядомые начынают акціўна ўчыць такіх людзей і сцебаць іх ашыбкі, есць вераятнасць убіць беларускамоўнава гражданіна ішчо ў зародышэ.

Стоіт атлічаць цех, хто гаварыт на трасянке с раждзенія і цех, хто яўляецца білінгвамі (т.е. харашо владзеет мовай і русскім, па бальшынству людзі недурные). Іба знаніе двух языкоў (дажэ блізкіх) даёт ключ к лучшэму ўсваенію другіх. А еслі вы проста с дзецтва шпарыце на трасянке, паняць пшэцкій ілі ўкраінскій говар вам паможэт толька аналіцічэскій склад ума, багатый славарный запас і інтуіцыя. Трасянка імеет нескалька другую прыроду, нежэлі білінгвізм, і абазначае яўленіе, кагда на мове і рускам гаварат аднаўрэменна па раду прычын:

Трасянка как часць менталіцета

Трасянка саатвецтвуе ўсем прынцыпам талерантнасці, і іспользаваніе онай васпрынімаецца как працест проціў змагароў і застабілаў аднаўрэменна. Ані гаварат аб трасянке, как а чом-та плахом (хаця самі тожэ трасянят па полнай). На самам дзеле нічэво плахова ў ней нет. І вапшчэ, аналагаў трасянкі дахера і трошкі. Месным ана можэт рэзаць слух і вызываць фі, а са стараны кажэцца чэм-та очэнь дажэ інцірэсным і очэнь сваім, што связывае трасяначніка з культурай і менталіцетам прастых людзей і прэдстаўляе сабой другое будзіска-памяркоўнае паніманіе дзейсцвіцельнасці (см. А можа так і трэба).

Мінусы трасянкі

Іх нет, не счытая патэнцыальных аскарбленій са стараны імперскіх імбецылаў і змагароў.

Інцерэсные факты

  • Пака нашым лінгвістам у цэлам памяркоўна, немцы выпусцілі кнігу пра трасянку і суржык.
  • Трасянку чыста радзі сцёба іспользавалі ў перадачэ "Саша і Сірожа".
  • На трасянке паёт група "Разбітае Сэрца Пацана".
  • Гімн ППЦ напісан на трасянке.

Сматрыце такжэ


Карціначкі


Сноскі і ўсё такое

  1. https://m.vk.com/a_mozha_tak_i_treba
  2. https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/Русіфікацыя_Беларусі
  3. http://knihi.com/Vincent_Dunin-Marcinkievic/Pinskaja_slachta.html
  4. https://www.google.by/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://elib.bspu.by/bitstream/doc/5789/1/215219.pdf&ved=0ahUKEwiIi9zIu6fMAhUFVSwKHSf-DsYQFggaMAE&usg=AFQjCNGcWgXr56SArJ4qBMOq-3yA_lltJg
  5. http://www.slounik.org/154980.html
  6. Уліца Будавников, напрымер
  7. http://news.arche.by/by/page/reviews/navuka-ahliady/334
  8. https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Трасянка
U.png Языкі в Квітнеючай
МоваТарашкевіцаЛацінкаБерагіняТрасянкаРусский язык