Грундвальдская бітва

Материал из Pampedia
Перейти к: навигация, поиск
беларускаярусский


No-image.png А гдзе карцінкі?
Цекст нужна разбавіць ілюстрацыямі абнажоных жэншчын!



Грундвальдская бітва
Грундвальская бітва.jpg
Marcin Bielski, Kronika wszytkiego świata, 1554
Дата 15 іюля 1410 г.
Места окала Грундвальда
Ітогі Разгром Цеўтонскава войска
Праціўнікі
Цеўтонскій ордзен сатаварышчы Пшэкалэнд, ВКЛ сатаварышчы
Камандуюшчые
Ульрых фон Юнгінген Ягайла (фармальна глаўнюк), Вітаўт
Пацеры
1--8 тыс. убітымі + овер 14 тыс. пленных 4--5 тыс. убітымі, овер 8 тыс. раненых




Ахтунг! Садзержаніе этай стацьі чуць менее, чэм полнасцью прадубліравана в чацвёртам выпуске "Памяркоўнай Історыі". Паэтаму еслі вы слішкам ленівы, можэце агранічыцца прасмотрам роліка. Аднака жэстачайшэ прэдупрэждаем: ролік сушчэствует толька на трасянке і па есцественым прычынам не падлежыт ізмененіям і дапалненіям! Ролік

15 іюля 1410 года састаялась Грунвальдская бітва, каторая стала рэшаюшчым эпізодам Вялікай Вайны 1409–1411 гг. Вайна стала следствіем канфлікта Цеўтонскага Ордзена, каторый прадалжаў расшырацца на Васток і прадвігаць западныя цэннасці ціпа каталічэства, і ВКЛ, каторае хацела вярнуць сабе Жмудзь – западную палавіну саўрэменнай Літвы, неабхадзімай для выхада к Балційскаму мору. Упервые Жмудзь крэстаносцам у сваё ўрэмя (па п'яні) незаконна сліў Ягайла. Праўда, перадачу после падтвярдзіў Вітаўт, но эта была хітрая мнагахадовачка, цэлью каторай была палучэніе ўрэмені і рэсурсаў для барбы з татарамі. У бітве проціў іх у 1399 гаду на раке Ворскле крэстаносцы ўжэ выступалі саюзнікамі ВКЛ, праўда, саюзные вайска пасціг люты фэйл, после каторава Вітаўт поняў, што на юга-вастоке ўжэ лавіць нечэва, і снова пераключыўся на Жмудзь.

31 мая 1409 года ВНЕЗАПНА началось васстаніе недавольных прынудзіцельным акаталічваннем жмудзінаў проціў Цеўтонскага ордзена. Васстанію спасобствавала ідзеалагічэская і фінансавая паддзержка са стараны ВКЛ. Более таво, па страннаму саўпадзенію народнае апалчэніе жмудзінаў факцічэскі вазглавіў высокапастаўлены літоўскі баярын Румбольд Валімунтавіч, а, па данным польскага блогера Яна Длугаша, успех паўстанцаў абяспечыла армія ВКЛ, каторая захваціла ўсе цеўтонскія замкі на Жмудзі.

Ахрэнеўшый ад такой гібрыднай вайны глава Ордзена Ульрых фон Юнгінген прыгразіў увясці вайска ў Жмудзь, аднака неажыданна за ВКЛ впрагся Пшэкалэнд, у каторава з Ордзенам былі свае цёркі, і прыгразіў у атвет ўвясці вайска ў Прусію. Но ў Вялікава Магістра былі яйца, паэтаму он не засцаў і 6 аўгуста аб'явіў вайну сразу ўсем. После кароткава пагранічнага канфлікта Ордзен заключыў перамірые перамірые с Польшэй да 26 іюня 1410 г., чуць позжэ была падпісана аналагічнае перамірые с ВКЛ.


Началась долгая дзіпламацічэская, эканамічэская і ваенная падгатоўка. Крэстаносцы заручылісь паддзержкай Венгрыі, ВКЛ – татараў. У Белавесжкай пушчэ началась масавая засолка зуброў – гатовілісь усір'ёз і надолга. У канцэ 1409 г. у Брэсце прашло сікрэтнае савяшчаніе Вітаўта і Ягайлы, на каторам было рэшэно двінуць арміі ВКЛ і Польшчы па атдзельнасці, а после саедзініцца для захвата сталіцы Ордзена – Мальбарка. Кстаці гавара, этат план быў прыдуман ішчо ў канцэ 1408 г. у Навагрудке, т. е. да начала вайны. У Брэсце жэ план карэкціраваўся с учотам опыта пагранічных сражэній і бягушчэй сітуацыі.

Паралельна, несматра на ўсякіе сцерэаціпы пра Срэдневякоўе, канфлікт папыталісь рэшыць чэрэз международный суд. 15 феўраля 1410 г. судзья вынес рэшэніе, па катораму спорные землі аставалісь за Ордзенам. Есцественна, саюзнікаў эта не ўстроіла, паэтаму сразу жэ после аканчанія перамірыя, 26 іюня, ані началі акціўные дзействія.

Магістр Юнгінген да паследнева не верыў у вазможнасць аб’едзіненія двух заклятых урагоў – Ягайлы і Вітаўта, но прэдлажыў прадліць перамірые да 4 іюля. Аднака к этаму врэмені саюзныя вайска ўжэ смаглі саедзініцца і 9 іюля саўмесна перашлі граніцу, напраўляясь к Мальбарку. Вялікій Магістр успеў сарыенціравацца, перабросіў сілы і 10 іюля ўстрэціў армію саюзнікаў на ўкрэплёнай пераправе. Ягайла жэ ўключыў заднюю, ізбежаў бітвы і пашоў на Мальбарак абхадным пуцём. Цем не менее Магістр прасёк этат манёвар і атправіўся наперарэз. Такім образам вечарам 14 іюля арміі выйшлі к полю между дзярэўнямі Людвігава, Таннэнберг і Грунвальд.

Па разным ацэнкам чысленнасць цеўтонскіх войск састаўляла ат 11 да 27 тысяч юнітаў, чысленасць саюзнай арміі – ат 16 да 39 тысяч. Есць мненіе, што более-менее аб’екціўные чысла – 27 кілакрэстаносец і 39 кіласаюзнікаў, хаця многіе іследавацелі не брэзгавалі ўмышлена сакраціць ілі ўвялічыць эту разніцу ісхадзя із нацыанальных ілі другіх інцірэсаў. Но ў любом случае Грунвальдская бітва стала адной з крупнейшых для свайго ўрэмені.

Ад ВКЛ прыйшло 40 харугваў*, более палавіны каторых былі этнічэскі беларускімі. Аднака до сіх не ўціхают халівары а том, сколька канкрэтна атрадаў была прэдстаўлена апрэдзелёным этнасам. Напрымер, в разных істочніках калічэства жэмайцкіх харугваў в арміі ВКЛ вар’іруецца ат адной да сямі, украінскіх – ат пяці да васьмі. Такжэ не ўціхают срачы нашчот таво, к какому этнасу атнясці тры смаленскіе харугвы. Паміма братушэк-славян і пабрацімаў жэмайтаў за ВКЛ сражалісь і татары, точнае калічэства каторых тожэ неізвесна.

Пшэкалэнд выставіў 51 харугву. Срэдзі ніх былі две чэшскіе харугвы (гдзе-та там ваяваў і небезызвесный Ян Жыжка), прымерна сем харугваў с Украіны, а такжэ некатарае калічэства малдаўскіх воінаў.

Крэстаносцы сфарміравалі 51 харугву. Благадара акціўнай агіт-кампаніі ім удалось заўлеч в сваі вайска дабравольцаў і наёмнікаў із многіх угалкоў Яўропкі, в рэзультаце чэво ат нашых прэдкаў знатна агрэблі прэдставіцелі аж 22 этнасаў. Несматра на калічэственнае прыімушчэства саюзнава войска, Ордзен імеў шансы палучыць пабеду за шточ качэства. Войска цеўтонцаў імела лучшую дзісцыпліну і ваенную падгатоўку, а такжэ абладала лучшым аружыем і амуніцыей. К таму жэ ў немчуры быў сільный козыр у відзе цяжолай конніцы, каторая шчыталась адной із лучшых у Яўропке.

Бітва

15 іюля войскі выстраілісь у баявыя парадкі, аднака начынаць первым доўга ніхто не хацеў. Дзела ў том, што хітражопые цеўтонцы зараннее прадумалі, как быстра і безбалезненна лішыць саюзнікаў чысленнава прыімушчэства. Ані выкапалі волч’і ямы*, а за німі размясцілі арбалетчыкаў, лучнікаў і пушкі. Па ідзее, наступаюшчая армія саюзнікаў далжна была папасца ў лавушкі і замедліць наступленіе, после станавілась очэнь лёгкай мішэнью. Такім образам цеўтонцы планіравалі нанясці сір’ёзный урон праціўніку пракцічэскі без пацер са сваей стараны. Дальнейшэе контрнаступленіе вышэўпамянутай цяжолай конніцы далжно была дабіць армію саюзнікаў. Кроме этава, цеўтонцы занялі выгадную пазіцыю на вазвышэннасці, прыкрытую па флангах двумя дзярэўнямі, паэтаму пакідаць её не спяшылі.

Саюзнікі не наступалі, патамушта ім была неўдобна падымацца ўгару па влажнай после начнова дажджа зямлі, да і нада была даждацца прыказа Ягайлы, каторый ушол плакаць і маліцца. Кстаці гавара, маліўся две імшы падрад. После этава кароль пшэцкій прадолжыл цянуць ката за рага, рукапалагая ў рыцары нескалька сотняў маладых воінаў. Часам к двум дня, пака нашы стаялі ў цяньку лясочка, крэстаносцы ва ўсех смыслах запарылісь ждаць і Юнгінген рашыў патроліць Ягайлу і Вітаўта, паслаўшы ім 2 агалённых мяча – ціпа, вот вам у падмогу, хваціт ссацца і пратацца ад нас па лясах. Эта была аскарбленіем і правакацыей, напраўленымі на то, штобы саюзнікі началі наступленіе па сцэнарыю крэстаносцаў. Што харакцерна, Ягайла прадалжаў жэваць соплі, а вот у Вітаўта няслаба прыгарэла, і он начаў бой.

Первымі ў атаку кінуліся татарскія лучнікі на конях, а за імі з крыкамі "Вільна!" – лёгкая літоўская конніца. Благадара развёрнутаму строю конніца ВНЕЗАПНА для немчуры прэадалела волч’і ямы без сір’ёзных пацер. Более таво, цеўтонцаў насцігла ішчо адна непрыятная неспадзяванка – із-за марасяшчэва даждзя атсырэў порах, паэтаму із ста бамбард выстрэліць смаглі толька две. Как рэзультат конніца ВКЛ парубіла вражэскіх арбалетчыкаў і ўнічтожыла пушкі, после чэво атправілась мачыць цеўтонцаў у цяжолых даспехах. Аднака сламіць крэстаносцаў не палучылась, і ўжэ прымерна чэрэз час нашым прышлось пацясніцца назад, а патом і вапшчэ начаць стрэміцельнае адступленіе.

Усякія недабражэлацелі, у асобеннасці польскі блогер Длугаш, назвалі эту сітуацыю труслівымі ўцёкамі, аднака ацечасцвенныя історыкі ўвяраюць, што Вітаўт усех пераіграў, т.к. іспользаваў татарскую такціку ложнава атступленія, на каторую сам напароўся ў бітве на Ворскле. Впаследствіі эту такціку армія ВКЛ прымяняла ішчо не раз. У пользу таво, што атступленіе была мнагахадовачкай, гаварыт апублікованае ў 1963 г. пісьмецо Вялікаму Магістру, в каторам главу Ордзена прэдупрэждают внімацельна следзіць за абманчывымі атступленіямі. З другой стараны, “уцёкі Літвы” на Грундвальдскай бітве не саўсем ціпічные для такцічэскава манёўра.

Так ілі іначэ, пагоню крэстаносцаў акружылі і расстралялі в упор окала літвінскава абоза.

Што касаецца Ягайлы і прочых пшэкаў, ва врэмя атакі конніцы Вітаўта ані прадалжалі жаваць соплі. Пшэцкая армія проста наблюдала, а сам кароль слушаў абедню. І толька после таво, как цеўтонцы началі контратаку і, атгробшы пад літвінскім абозам, рэшылі ўдарыць пшэкаў па флангу, Ягайла поняў, што прынцып “мая хата с краю – нічэво не знаю” не пракаціт. Пшэцкая армія прапела беларуска-польскі гімн "Багародзіца" і такжэ рынулась у бой.

Відзя, што пшэкаў акружают, Вітаўт прыказаў наўгародскім наёмнікам, а такжэ Смаленскай, Аршанскай і Мсціслаўскай харугвам пад упраўленіем Лугвена Альгердавіча любымі сіламі ўдзержываць сваі пазіцыі, штобы прыкрыць пшэкаў з фланга і тыла. Несматра на значыцельные пацеры і полнае ўнічтажэніе адной харугвы, эта задача была выпалнена. Часць крэстаносцаў вярнулась на ісходные пазіцыі, часць была акружэна і ўнічтожэна.

Есць мненіе, што такой гераізм і самапажэртваваніе ўказаных харугваў аб’ясняюцца цем, што іх састаўлялі праваслаўные воіны, каторые ваявалі кагбэ с інаверцамі. У данных салдат быў савершэна другой сцімул, чэм у літвінаў-католікаў, а пагібаць за веру традзіцыонна была не страшна і очэнь дажэ пачотна.

Цем урэменем наступіла кульмінацыя бітвы, каторая перарасла ў рукапашную. Бітва ўсё бліжэ прыбліжалась к польскаму камандаванію: в какой-та мамент састаялась дажэ пакушэніе на Ягайлу. Кстаці, Ягайла, каторый быў ціпа глаўнакамандуюшчым, непасрэдственнава ўчасція ў бітве не прынімаў, в то врэмя как Вітаўт лічна сражаўся на поле.

Забыўшыся на літвінаў, тэўтонцы началі захадзіць у тыл левага польскага фланга. Аднака ў самы падхадзяшчы мамент на поле боя вярнулась конніца Вітаўта і ўдарыла па крэстаносцах з фланга.

Наступіў пералом, у рэзультаце каторага цеўтонцы папалі ў акружэніе, паціралі окала трэці свайго састава, а ўсе тры глаўнакамандуючых Ордзена пагіблі. Нада аддаць должнае Вялікаму Магістру, каторый хоць і поняў ітог бітвы, но на прэдлажэніе сваліць атвеціў «Не дай Бог, штобы я з’ехаў з поля бітвы, на каторым пагібла столька атважных». Ульрых фон Юнгінген быў убіт неізвестным салдатам. Астаткі тэўтонскай арміі ўкрэпілісь в абозе возле дзярэўні Грунвальд, аднака на ево штурм палякі адправілі галодных сялянскіх пехацінцаў, каторые пленных не бралі. Да 18 часоў бітва была акончана. У разгромленым абозе былі найдзены загатоўленые для праіграўшых саюзнікаў кайданы і вяровачныя петлі, а такжэ бочкі з віном. Эпік Він, можна празднаваць.

Аднака Ягайла рэшыў не агранічывацца ўспехам, іба яму свярбіла ў жопе захваціць Мальбарак. Паэтаму, штобы байцы не панапіваліся, он прыказаў усе вінныя бочкі разбіць. Чэрэз тры для после бітвы войска саюзнікаў двінулась на сталіцу Ордзена. Армія прахадзіла ў срэднім 15 кіламетраў за дзень і 25 (26) іюля аснаўные сілы саюзнікаў ужэ былі пад Мальбаракам. Паралельна атдзельные атрады Ягайлы пракцічэскі без боя захвацілі нескалька цеўтонскіх замкаў і гарадоў. Но немцы забраламі не шчолкалі: несматра на то, што ў ніх асталась толька восем замкаў, ані ўспелі арганізаваць абарону ў сталіцэ. Более таво, цеўтонцы заручылісь паддзержакай Свяшчэнай Рымскай Імперыіі і Лівонскава Ордзена. Два месяца асады ні к чэму не прывялі, у лагерэ саюзнікаў началась эпідземія дзізенцірыі, Вітаўт разасраўся с Ягайлам і павёў сваё войска назад, мацівіруя свой паступак неабхадзімасцью зашчыты васточных граніц Княжэства. 19 сенцябра асада была снята і пшэкі тожэ атправілісь дамой. Крэстаносцы началі ўспешна атваёвываць сваі замкі, но Ягайла сабраў новае (саўсем небальшое) войска і 10 акцябра 1410 г. наваляў цеўтонцам. В рэзультаце 1 феўраля 1411 года быў падпісан Торуньскій мір, Вялікая вайна была акончэна.

Ітогі.

В ітоге Грунвальдскай бітвы быў паложан канец цеўтонскай агрэсіі ў Еўропе. Вітаўт атжаў Жмудзь, но пад ссанкцыі не папаў, а наабарот сдзелаў ВКЛ сверхдзержавай “ад мора да мора”. После бітвы аканчацельна слажыўся культ лічнасці Вітаўта, каторава пры жызні началі называць Вялікім.

Аднака праціўнікі “жмудскай аванцюры” шчытают палучэный прафіт слішкам прызрачным благам, радзі каторава не стоіла цянуць армію за трыдзевяць зямель, штобы аставіць палавіну воінаў на поле боя пад какім-та Мухасранскам. Учытывая разгром на Ворскле, за 11 лет ВКЛ лішылась значыцельнай часці сваей эліты, што ў паследствіі вылезла бокам. Менее благародным, но более прагмацічным была бы падаждаць, пака палякі парубяцца с цеўтонцамі, а ўжэ патом бросіць армію на патропаных крэстаносцаў. Но не стоіт забываць, што ініцыатарам вайны была ўсё-такі ВКЛ, а не Польша.

Гаразда большый прафіт пабеда прынясла Пшэкалэнду. Польша не толька вярнула ўтрачэные землі, но і очэнь крута ўкрэпілась. Вазнік культ Ягайлы і дзінасціі Ягелонаў, што імела очэнь далекоідушчые паследствія, выгадные для пшэкаў, но капец как невыгадные для ВКЛ.


Ist.png Історыя Квітнеючай
ВКЛ Бітва пад Оршай
Рэч Паспалітая Залатые шляхецкіе вольнасціКанфедзерацыя
Расійская Імперыя Вастаніе 1863-1864 гг.
БНР
СССР
Незалежнасць