Івянецкае васстаніе

Материал из Pampedia
Перейти к: навигация, поиск
                                                                                    "Ніхто не забыт, нішто не забыта"
                                                                                                    О́льга Фёдоровна Бергго́льц

Прэдзісловіе

Івянец
Белый касцёл в Івянцэ
– не саўсем бальшы г.п. у Мінскай обласці, можна дажэ сказаць, большэ п., чэм г.,но рэч не аб этам. Да 1939 года ён нахадзіўся возле самай граніцы БССР і дажэ СССР ўцэлам і Пшэкалэнда, на пшэкскай старане. Кстаці ў месных эта высечана ў генафондзе, іба яны называюць сваю родзіну не іначэ як ІвЕнец (с ударэніем на первую букву «е», как ісцінная шляхта), но рэч і не аб этам тожэ. У этам самам г.п. нахадзіўся аддзел Корпуса абароны паграніч’я – бравыя пшэцкія пагранцы, каторые 17-18 сенцябра 1939 г. у нераўнай барбе с рабочэ-крэсцьянскай арміяй ва ўрэмя ізвесных усем сабыцій, былі задаўлены массай, і па меснай традзіцыі ўзялі аружые і моўчкі пайшлі ў лес, гдзе сражалісь у саставе Арміі Краёвй (далее АК).


Уведзеніе

У 1943 г.у лясах вакруг вышэўпамятага гэпэ ужэ парцізанілі окала 200 байцоў Арміі Крайовай, і эта еслі не ўчытываць сачуствуюшчых месных жыцелей, каторых тожэ была дахера. К прымеру, інфарматарамі АК былі работнікі меснай нацыжандармерыі і старастата Люцыя і Казімір Дзержынскіе. Казімір – радны брат Жалезнава Фелікса, да-да, таво самава. Паскольку работалі ані пераводчыкамі на нямецкі язык і абратна, то інфармацыі месным парцізанам прэдастаўлялі дажэ большэ, чэм была нада. Но, как выяснілася, адной інфармацыяй сільна не пасапраціўляешся і неплоха бы мець яшчэ і аружые, а вот ево ў парцізанаў жэстачайшэ не хватала. Зато аружые с ізбыткам імелась у меснава нямецкава гарнізона, цем более што после ўбійства ўсех івянецкіх яурэяў 9 іюня 1942 г., нацысты ім пачці не пользавалісь. Ідзею прыдці і папрасіць парцізаны адмялі пракцічэскі сразу, паэтаму была рэшэно напасць і атабраць. Рэйд планіравалі правадзіць 22 іюня 1943 года, но парцізаны случайным образам узналі (случайна, ага шчас – спасіба Дзержынскім), што 19 іюня сыны Дойчлянда планіравалі правадзіць рэквізіцыю каней для нужд арміі і мабілізацыю месных мужыкоў у беларускую паліцыю, паэтаму выступленіе была рэшэно перанесці на 19 іюня 1943 г. на 12:00.

Сілы праціўніка

Ну тут сухія цыфры: окала 500 нацыстаў, 100 жандармаў, 300 беларускіх паліцаяў і 100 чалавек хозроты. У акрэснасцях Івянца нахадзілісь 250 лётчыкаў Люфтваффэ. Вродзе ўсё…

Собственна васстаніе

Атака началась па сігналу звона колакала на башні касцёла св. Міхаіла (у народзе Белый Касцёл, “белый” – патаму што ёсьць ішчо і другой касцёл – Красный). У атрадзе нападаўшых было окала 150 чалавек, у бальшынства із ніх былі толька пісталеты і гранаты. Камандаваў вылазкай паручнік Каспер «Левальд» Мілашэускі. Аднім із байцоў атрада быў Ян Радзівілл.

Ітак, роўна ў полдзень, када па нацыстам зазваніў-такі колакал, адна група атакавала казармы на ул. Вігуры, другая – зданіе паліцыі на ул. 3-ва Мая. Нада аддаць должнае месным паліцаям, каторыя перашлі на старану парцізан і ўключыліся у двіжуху. Што не ўдзівіцельна, так как часць із ніх былі падпольнымі членамі АК, уключая начальніка ўчастка Стэфана Пазьнянскага, а астальныя сталі паліцаямі штоб не быць угнанымі на работы ў Германію ілі ішчо хужэ.

Кстаці, нескалька дзясяткаў паліцаяў усё-такі атказалісь здавацца і ўмесьце з немцамі адстрэліваліся у зданіі жандармерыі. Эта была связана з тым, што аны былі не меснымі, а ў атчотах фігурыравалі как «Полацкая група». Немцы канешна папыталісь связацца са сваімі, а можэт дажэ лічна с фюрэрам, но хітражопыя палякі перад началам аперацыі перарэзалі ўсе правада і прарвалі радзіосвязь, у рэзультаце чэво акупанты асталісь без падкрэпленія. Ноч'ю немцы з казарм папыталісь прабіцца да жандармерыі, но не смаглі дабяжаць дажэ да двух пулямётау, каторые іх устрэчалі, і вярнулісь абратна. После таво, как байцы АК падпалілі казармы і жандармерыю, немцы ў калічэстве 200 чалавек началі ў срочнам парадке здавацца ў плен. Бой у обшчэй сложнасці прадліўся 18 часоў і ў 6 утра 20.06.1943 быў акончэн; на касцёл павесілі польскі флаг. Казалась бы – можна празнаваць! Но вот хер там, ужэ ў серадзіне дня ў небе паявіліся нямецкія самалёты і АК спешна рэціравалась, прыхваціўшы праціватанкавые пушкі, 5 тыс. гранат, нескалька падводаў с аружыем, пару аўтамабіляў, а такжэ трохі яды і 400 літраў спірта.


А ціпер а груснам

Тот самый крэст

24 іюня Івянец апяць перашоў к немцам, 150 месных жыцелей, у том чысле Дзяржынскія, і манахі францысканскава манастыра, на церыторыі каторава і находзіцца касцёл, былі расстрэляны за помашч парцізанам. Наказаць хацелі дажэ колакал, но месныя жыцелі ўспелі сняць ево і закапаць (адкапалі толька ў 2006 г.), а чэрэз 2 нядзелі началась аперацыя «Герман» і вот эта вапшчэ грусна…

Как выяснілась, історыя эта замалчылавась савецкімі ўчонымі, так как в ей участвавалі не савецкіе парцізаны, а польская ячэйка АК, змагары тожэ дружна палажылі на эта дзела. Как рэзультат не ўстаноулена ні аднаво памятніка ні ў самом г. п. ні гдзе-ліба ішчо, а помнят пра эці сабыція тры с палавінай історыка і пара месных бабушак. Хаця на церыторыі Краснава Касцёла (он жэ касцёл св. Аляксея) стаіт жалезный крэст у памяць аб двух расстрэленых ксяндзах, каторые не хацелі астаўляць сваю паству і умесце з німі пашлі на ўбой. Такіе дзела...